Quãng là khoảng cách giữa hai nốt, và nhận ra quãng bằng tai là nền móng cho mọi thứ còn lại trong luyện tai: giai điệu là một chuỗi quãng, hợp âm là những quãng chồng lên nhau, còn giọng là một tập quãng đo từ một nốt chủ. Những nhạc công chơi bằng tai không phải sinh ra đã nghe được "quãng 6 trưởng"; họ chỉ gắn một cái tên vào âm thanh đó đủ nhiều lần đến mức nó tự bật ra. Quy trình này được thiết kế để đưa bạn tới đó nhanh hơn cách luyện tập ngẫu nhiên.
Vì sao luyện tập ngẫu nhiên thất bại
Cách làm quen thuộc là mở công cụ luyện tai, bật cả mười hai quãng lên rồi bắt đầu đoán. Có hai chỗ hỏng. Thứ nhất, tai không có điểm neo: với mười hai lựa chọn và không có chiến lược, mỗi câu trả lời chỉ là tung đồng xu và phản hồi chẳng dạy được gì. Thứ hai, phần lớn mọi người tập những buổi dài và thưa thớt. Tai củng cố kiến thức trong khoảng giữa các buổi tập, nhất là trong lúc ngủ, nên mười phút mỗi ngày luôn thắng một tiếng vào Chủ nhật.
Quy trình dưới đây sửa cả hai: nó giới thiệu các quãng theo thứ tự mà tai có thể phân biệt được, gắn cho mỗi quãng một cái móc bạn đã sẵn có, và giữ cho mỗi buổi tập thật ngắn.
Bước 1: hai quãng, chỉ so sánh
Bắt đầu với quãng 8 và quãng 5 đúng. Chúng nghe chẳng giống nhau chút nào, và đó chính là điều ta cần: bạn đang dạy tai mình nhận ra rằng các quãng có tính cách riêng.
Hãy dùng chế độ so sánh trước. Công cụ chơi hai quãng và hỏi quãng nào rộng hơn. Bạn chưa cần gọi tên gì cả, chỉ cần nghe ra độ rộng. Khi bạn đúng chín trên mười lần, hãy thêm quãng 3 trưởng. Giờ bạn đã có nhỏ, vừa và lớn.
Bước 2: gắn một bài hát cho mỗi quãng
Mỗi quãng đều mở đầu một bài hát bạn đã thuộc. Hát hai nốt đầu của bài đó là bạn có quãng. Bài hát tham chiếu hiệu quả vì chúng nằm trong trí nhớ dài hạn; bạn chỉ đang mượn lại một ký ức sẵn có.
| Quãng | Tham chiếu đi lên | Tham chiếu đi xuống |
|---|---|---|
| Quãng 2 thứ | Nhạc chủ đề "Jaws", mở đầu "Für Elise" | "Joy to the World" |
| Quãng 2 trưởng | "Happy Birthday", "Frère Jacques" | "Mary Had a Little Lamb" |
| Quãng 3 thứ | "Greensleeves", "Smoke on the Water" | "Hey Jude" |
| Quãng 3 trưởng | "Oh When the Saints", "Kumbaya" | "Swing Low, Sweet Chariot" |
| Quãng 4 đúng | "Here Comes the Bride", "Amazing Grace" | "I've Been Working on the Railroad" |
| Quãng ba cung | "Maria" (West Side Story), "The Simpsons" | "Even Flow" |
| Quãng 5 đúng | "Twinkle Twinkle", "Star Wars" | "Flintstones" |
| Quãng 6 thứ | "The Entertainer" (mở đầu) | Nhạc chủ đề "Love Story" |
| Quãng 6 trưởng | "My Bonnie Lies Over the Ocean" | "Nobody Knows the Trouble I've Seen" |
| Quãng 7 thứ | "Somewhere" (West Side Story) | "Watermelon Man" |
| Quãng 7 trưởng | "Take On Me" | "I Love You" (Cole Porter) |
| Quãng 8 | "Somewhere Over the Rainbow" | "Willow Weep for Me" |
Hãy chọn cho mỗi quãng một bài mà bạn thật sự hát được; danh sách này là thực đơn chứ không phải giáo trình. Dần dần bạn sẽ không cần đến bài hát nữa, giống như bạn không còn đánh vần từng chữ cái một.
Bước 3: gọi tên, theo một thứ tự có chủ đích
Bây giờ chuyển sang chế độ gọi tên, khi công cụ chơi một quãng và bạn nói đó là quãng gì. Thêm quãng mới theo thứ tự sau, mỗi lần một quãng, mỗi khi độ chính xác trên tập hiện tại giữ trên 80% qua ba buổi tập:
- Quãng 8, quãng 5 đúng, quãng 3 trưởng (từ bước 1)
- Quãng 4 đúng (hay bị lẫn với quãng 5; hãy hát lên tới quãng 5 từ nốt dưới và xem bạn có vượt quá hay không)
- Quãng 2 trưởng và quãng 2 thứ (các bước liền kề; quãng 2 thứ là cái âm căng thẳng kiểu "Jaws")
- Quãng 3 thứ (so trực tiếp với quãng 3 trưởng, hai cái đó là hai sắc thái của một hợp âm)
- Quãng 6 trưởng và quãng 6 thứ
- Quãng 7 thứ và quãng 7 trưởng
- Quãng ba cung để cuối cùng; nó là kẻ lạc loài và sẽ dễ ngay khi mọi thứ khác đã vào chỗ
Hãy tập quãng đi lên trước. Rồi đến quãng đi xuống, nghe khác hẳn với tai và cần bộ bài hát tham chiếu riêng. Sau đó là quãng hòa âm, hai nốt vang cùng lúc, chính là dạng bạn gặp trong hợp âm.
Bước 4: mười phút, mỗi ngày
Một buổi tập trông như sau:
- 2 phút: hát bài tham chiếu của từng quãng trong tập hiện tại, rồi hát trần quãng đó mà không cần bài hát.
- 6 phút: luyện gọi tên trên tập hiện tại. Trả lời nhanh; một câu trả lời chậm và đắn đo chỉ rèn sự đắn đo, không rèn khả năng nhận ra. Khi bạn sai, công cụ chơi lại đáp án đúng; hãy hát lại nó trước khi đi tiếp.
- 2 phút: một quãng của giai đoạn kế tiếp, ở chế độ so sánh, để nó quen tai trước khi trở thành bài kiểm tra.
Hãy theo dõi độ chính xác của từng quãng, chứ không phải con số tổng. Quãng nào bạn cứ sai mãi là quãng cần hát nhiều hơn. Công cụ luyện tai lưu lại hồ sơ này cho bạn, theo từng mảng và từng cấp độ, để bạn thấy rõ những quãng nào vẫn còn làm bạn vấp.
Bước 5: đưa vào âm nhạc thật
Bài luyện dạy bạn nhận ra âm thanh trong trạng thái tách biệt; âm nhạc thì diễn ra trong ngữ cảnh. Mỗi tuần hai lần, hãy thay một buổi luyện bằng việc này:
- Mở một bài bạn biết và gọi tên quãng giữa hai nốt giai điệu đầu tiên. Rồi hai nốt tiếp theo. Kiểm tra lại trên đàn phím hoặc piano ảo.
- Hát bè bass của một điệp khúc và gọi tên các quãng giữa những nốt gốc hợp âm. Nhảy lên một quãng 4 rồi quay xuống là chuyển động phổ biến nhất trong nhạc pop; rồi bạn sẽ nghe thấy nó ở khắp nơi.
- Đưa bài hát qua công cụ phân tích hợp âm và đối chiếu các chuyển động nốt gốc của bạn với những hợp âm mà nó nhận ra.
Ngay khi khả năng nhận biết trở nên hữu dụng, khi bạn bắt được một giai điệu bằng tai vì bạn nghe ra "đó là một quãng 6", thì động lực không còn là vấn đề nữa.
Những chỗ hay mắc kẹt
Quãng 4 và quãng 5. Hát nốt dưới, rồi hát lên một quãng 5 bằng "Twinkle Twinkle". Nếu quãng bạn vừa nghe hẹp hơn thế, đó là quãng 4.
Quãng 6 và quãng 3. Quãng 6 là quãng 3 đảo và mang chung vị ngọt ấy. Nếu một quãng nghe như quãng 3 nhưng quá rộng, hãy thử quãng 6.
Các quãng 7. Cả hai quãng 7 đều cho cảm giác chưa giải quyết. Quãng 7 trưởng sáng và căng ra ("Take On Me"); quãng 7 thứ mềm hơn và đượm chất blues.
Quãng hòa âm. Khi hai nốt vang cùng lúc, hãy hát nốt trên, rồi nốt dưới, rồi xử lý nó như một quãng giai điệu. Việc này nhanh dần theo thời gian cho đến khi bạn bỏ qua được bước đó.
Mất bao lâu?
Với mười phút mỗi ngày, phần lớn người học nhận ra chắc chắn mọi quãng đi lên trong bốn đến tám tuần, và quãng hòa âm sau đó vài tuần nữa. Bỏ buổi tập gây thiệt hại nhiều hơn phần lợi mà những buổi ngắn mang lại, nên hãy giữ thói quen trước, rồi mới tính đến thời lượng.
Khi các quãng đã thành phản xạ, hợp âm là bước kế tiếp: một hợp âm là hai hoặc ba quãng nghe cùng lúc, và nhận biết vòng hợp âm bằng tai xây trực tiếp trên những gì bạn vừa rèn. Bài 6 của khóa lý thuyết trình bày chính các thang âm và quãng, nếu bạn muốn biết phần lý thuyết đằng sau những âm thanh này.